5 tips voor ouders hoe om te gaan met gevaarlijke challenges onder tieners

Een week na het verrassende telefoontje van het NRC worden we opnieuw gebeld. Ditmaal door Editie NL, voor een artikel over de gevaarlijke spelletjes die tieners spelen, de zogeheten ‘social media challenges’. Als recent voorbeeld het 12-jarige meisje dat zich met een hyperventilatie spelletje bewusteloos ademde. Waarom doen jongeren dit en wat kan je als ouder hieraan doen? Voor het artikel gaven we een korte bijdrage, maar er valt meer te zeggen over dit onderwerp. Deze blog helpt het gedrag te begrijpen en adviseert wat je als ouder kunt doen.

Rol van social media 
Het begon grofweg met de hype om een emmer ijswater over je hoofd gieten. Sindsdien zien we op de social media de ene na de andere ‘challenge’ voorbij komen. Over het internet verspreiden deze zich razend snel wereldwijd. Het feit dat je er een foto of zelfs een filmpje aan toe kan voegen maakt het nog aantrekkelijker. Vergelijk het maar eens in je hoofd: hoeveel mensen hadden denk je meegedaan aan de ice bucket challenge als er alleen geschreven berichten over de (social) media waren verspreid? Precies, juist het zien van de reactie van anderen maakt het zo aantrekkelijk. Bovendien heb je het levende bewijs van iemand die het doet en leuk vindt. Dit ontlokt het idee ‘als hij het kan, kan ik dat ook!’.

Puberbrein
Waarom spelen juist pubers deze gevaarlijke spellen? En niet de jongere kinderen, volwassenen of bejaarden? Dit heeft te maken met de levensfase en de hersenontwikkeling. In de puberteit is één van de belangrijkste ontwikkelingsdoelen: ontdekken wie je bent als persoon (eigen identiteit) en waar jij bij hoort. Aansluiting hebben bij een groep is dus heel belangrijk, en buitengesloten worden is één van de grootste nachtmerries van een puber. En dus is er groepsdruk. En experimenterend gedrag.
Bij zelfstandig worden, een andere belangrijke pijler in de puberteit, hoort je afzetten tegen je ouders en gezag in het algemeen. Grenzen aftasten en overschrijden. Niet alleen op het gebied van gezag, maar ook op het gebied van gezondheid en veiligheid (opnieuw in de vorm van experimenterend gedrag).
Daarbovenop komt dat stukje hersenontwikkeling. Hoewel pubers inzicht hebben in oorzaak en gevolg én kunnen reflecteren op hun gedrag, vertroebelen hormonen soms op cruciale momenten het verstandig denken. Kort gezegd leven ze erg in het ‘hier en nu’. Kortetermijnwinst gaat dan al snel boven langetermijngevolgen.
Zo ken ik iemand die in zijn puberteit samen met een paar vrienden over de vluchtstrook van de snelweg naar huis wilde fietsen omdat ‘het sneller was’. Een beter voorbeeld om bovenstaande punten te illustreren ken ik niet. Het is overigens goed afgelopen en de bewuste persoon runt nu succesvol een eigen bedrijf.

Karakter
Nieuwsgierig, spanning zoekend, dominant of populair en niet zo snel bang zijn. Dit zijn eigenschappen die we vinden passen bij jongeren die dit soort challenges opzoeken en initiëren binnen een groep. Dit noemen we voor het gemak de ‘initiatief nemers’. Deze jongeren zullen wellicht eerder onhandige dingen hebben uitgehaald. Als je een puber hebt die bij uitstek bij deze beschrijving past, en die regelmatig grenzen overschrijdt, is het de truc een directe consequentie aan het gedrag te verbinden die opweegt tegen het korte termijn voordeel (een grotere beloning voor je gedragen, of een vervelender ‘verlies’ bij misdragen).
In de media zien we toch juist vaak de verlegen, onschuldige kinderen. Ouders die nooit hadden verwacht dat hún kind dit zou doen. Deze jongeren noemen wij de ‘volgers’. Dit zijn jongeren die zich minder weerbaar voelen in een groep en die, hoewel ze het zelf nooit bedacht zouden hebben, tóch meedoen omdat ze het ook wel spannend vinden of wellicht bang zijn buiten de groep te belanden als ze weigeren. Aan de ouders van deze jongeren raden we extra aan om over dit onderwerp te praten. Deze jongeren zijn nog erg onzeker en zoekend naar wie ze mogen zijn, en kunnen hierin wat extra sturing gebruiken. Verderop in de blog vind je tips en vragen die je kan stellen.

Opvoeding 
Oké, aan bovenstaande drie factoren kan je als ouder niets of weinig doen. Maar zet jezelf niet direct helemaal buiten spel. Ook als ouder heb je en houd je invloed op dit gedrag. Ben je een ouder die zijn kind vanaf jongs af aan heeft geleerd eerst na te denken, alvorens iets te doen? Dan heb je al een goede zet gedaan. Verstandige kinderen overwegen eerst, en de kans dat je kind ‘blind’ mee gaat met ideeën van anderen is vele malen kleiner. En heb je een gezin waarin vrij gepraat wordt over opvallende nieuwsberichten en leeftijdsgebonden onderwerpen, dan ben je helemaal goed op weg. Hiermee leert je kind namelijk zijn eigen mening vormen en voor zijn mening uitkomen. Dit maakt een kind weerbaarder.

Dit zijn tips die wij aan ouders geven betreffende deze social media challenges:

  1. Lees je in, zodat je weet waar het over gaat. In dit artikel waaraan wij hebben meegewerkt, worden er een aantal opgesomd.
  2. Besteed thuis aandacht aan mediawijsheid, in het speciaal aan kritisch omgaan met wat je op social media tegenkomt, en hoe media ‘verkleurt’.
  3. Grijp nieuwsberichten over zo’n gevaarlijk spelletje aan om een gesprek erover te openen. Stel open en oprecht nieuwsgierige vragen.
  4. Laat je kind zelf bedenken dat het onverstandig is. Verbieden heeft geen zin, het werkt vaker juist averechts. Gebruik een bovengenoemd gesprek om je kind een eigen mening erover te laten vormen. Met goede open vragen kan je hier wel een beetje in sturen.
  5. Neem de angst voor afwijzing weg. Waar jongeren werkelijk bang voor zijn, is afgewezen worden. Deze angst weegt veel zwaarder dan die voor de gevaren van de spelletjes. Laat je kind logisch nadenken door de angst uit te vragen (zie hieronder voorbeelden), en laat het zelf min of meer concluderen dat het zal meevallen.

Tips voor een gesprek over gevaarlijke spelletjes 
Hier zouden wij nieuwsgierig naar zijn, bijvoorbeeld n.a.v. het nieuwsbericht over het hyperventilatiespelletje waarmee een 12-jarig meisje zichzelf bewusteloos ademde:

  • “Waarom denk jij dat het meisje het heeft gedaan?”
  • “Wat zou het meisje er leuk of spannend aan hebben gevonden?”
  • “Zou ze geweten hebben dat het gevaarlijk is?” Zo ja: “Waarom denk je dat ze het dan toch doet?”
  • “Hoe hadden haar vrienden kunnen reageren als ze had geweigerd?”
  • “Heeft iemand uit jouw vriendengroep ook wel eens zoiets voorgesteld?”
  • “Wat zou jij eigenlijk doen, als iemand zo’n spelletje voorstelt?”
  • “Hoe zou je kunnen reageren als je niet mee wilt doen?”
  • “Wat zou je tegen je beste vriendin zeggen, als zij aan zo’n spelletje wil meedoen?”
  • “Wat voor challenges ben jij al tegen gekomen, of heb jij van gehoord?”
  • “Welke zou je wel eens willen proberen?”
  • “Zouden je vrienden jou buiten de groep zetten als je niet zou meedoen?”
  • “Zou jij je vriendin afwijzen als zij niet zou willen meedoen en jij wel?”

Als laatste willen we graag noemen dat we hopen dat scholen hier ook aandacht aan besteden. Mediawijsheid zit in het onderwijspakket van zowel basisscholen als middelbare scholen, wat betekent dat ook op school aandacht is voor het kritisch omgaan met (social) media en op een bewuste manier hier zelf aan deelnemen.

Mocht je toch vragen hebben over je kind, of voor een school, neem dan contact met ons op. Wij denken graag met je mee, en verzorgen o.a. workshops op maat.

Ook willen we je graag uitnodigen om op onze facebookpagina te delen wat je van deze blog vindt, of misschien heb je van dichtbij een dergelijke challenge meegemaakt. Help andere ouders en deel jouw ervaring!

Leave your comment